 |
LLINGUA |
|
La realidá llingüística de Llión ye de desconocencia dafeichu nun sólu fuera del País, sinón ente los propios llioneses.
El feichu de que'l Llionés nun seya una llingua oficial nel Estáu Español, nin
siquier reconocida comu tala (sólu una pequeña mención nel Estatutu Asturianu), pon-y
torgas a esta conocencia. D'outru llau, el nun tar la reivindicación llingüística
arreyada a un movimientu políticu fuerte nel entamu, la carencia d'autogobiernu de Llión,
y la situación d'ocupación alministrativa que sufre por parte de Castiella, fexo que la
Llingua Llionesa tuviera ausente nos cabeiros años de tolos de los foros u taban
presentes las outras llinguas minorizadas d'Europa.
La Llingua Llionesa fálase, a más de nel País Llionés (Provincias de Lleón, Zamora y
Territorios baxo alministración Portuguesa de Miranda del Douru, u ye cooficial xunta'l
Pertués), nel Principáu d'Asturies. Las súas llendes xeográficas son al Oeste el
Gallego-portugúes y al sur y al este'l castellán.
El Llionés ye una llingua románica que remanez directamente del llatín, mesmo que'l
portugués,catalán, francés, castellán ou rumán. Foi formándose nel territoriu nel
qu'agora se fala cola implantación del llatín trayíu polos romanos colos aportes de las
llingüas prerromanas que se falaban nel territoriu los astures.
La Llingua Llionesa ye la llingua propia de Lleón. Quier dicise, que foi la llingua que
se configuróu dientru'l territoriu llionés y la que falaban los nuesos antepasaos. El
castellán llegóu dempués, a partir del sieglu XIV, sobre too de la mano de funcionarios
y mandatarios que l'alministración central unviaba pa ocupar puestos de poder políticu y
eclesiáticu.
Pasu ente pasu, nun procesu d'aculturación nel qu'entá tamos güei, el castellán va
faciéndose la llingua de la documentación oficial y de cultura, pasando a ser un
elementu diferenciador de clas: la más baxa sigue calteniendo la llingua llionesa, y la
más alta, inda que conoz el Llionés, entama a falar castellán, que conlleva más
prestixu y poder. El falante llionés va ser, en tolos casos, analfabetu na súa llingua
nun intentu d'esprestixala y esterminala.
Nas escuelas deprendese-yos el castellán a los neños, independientemente de la súa fala
materna, nun procesu aculturizador qu'angüañu se caltién y se fomenta. El lleonés
sólu se deprende a los escolines na Comunidá Asturiana, tando prohibíu en Lleón por
aciu de la " Junta de Castilla y León", gobiernu colonial qu'angüañu tien
sometíu al nuesu pueblu.
De tolas maneras, magar la presión baxo la que ta la nuesa llingua, entá queden dellos
cientos de miles de falantes (300.000 según las últimas encuestas) y bastantes llioneses
tienen déficits nel usu de la llingua castellana.
[llionés] [mirandés] [nomes comarcales] [bable] [asturianu/astur-llionés]
L'únicu nome tradicional usáu polos falantes en Lleón pa referise a la llingua llionesa ye llionés. En xeneral esti ye'l nome que se prefier anguañu a tolos otros por dellas razones; Llión, pesia que nun ye'l llugar del dominiu llingüísticu onde meyor se caltién la llingua, sí ye onde s'orixinóu siendo depués espardida hacia'l sur cola espansión del Reinu Lleonés. A más, filólogos de prestixu comu Menéndez Pidal diénon-y esi nome, dau qu'el Dominiu Llingüísticu correspuende conas las llendes del Reinu de Llión.
En Miranda del Douru, pesia ser un territoriu de cultura lleonesa, l'alcontrase baxo alministración portuguesa fizu que llingua evolucionara al marxe del restu del dominiu llingüísticu. Esti fechu, xuníu a l'axebra col restu de Llión provocóu que la llingua conózase como mirandés.
Senabrés, Alistanu, Cepedanu, Bercianu, Pixuetu, Montañés...son nomes de la llingua aplicadas nas comarcas nas que se caltién la llingua. Estas denominaciones úsense, sobre tou, pola falta de xunidá territorial del nuesu País, y debíu a la carencia d'autogobiernu lleonés, que conlleva la paulatina pérdida de conciencia de pertenencia a la mesma comunidá nacional, fomentada pol afán etnocida del gobiernu colonial d'ocupación llamáu "Junta de Castilla y León", encerricáu en fuliminar a Llión y la súa cultura d'ente las naciones de la Tierra.
Ye'l nome popularizáu por Xovellanos nel sieglu XVIII, tomáu de González Posada. Nun se conoz el sou orixe, pero algamóu ciertu ésitu n'ambientes eruditos y güei utilízase munchas veces como sinónimu d'astur-llionés. Ye'l nome qu'usóu'l movimientu de vindicación llingüística asturianu nos años 70 y el nome qu'apaez nas referencias a la llingua que se faen nel Estatutu d'Autonomía d'Asturies.
Ye l'emplegáu n'Asturies pa referise a la Llingua Llionesa falada nésa Comunidá y el
que mayor preste algama ente los falantes asturianos.
